Petrol düşerken indirim neden gecikiyor ya da benzin sabitken motorin neden değişiyor? Sürücülerin her gün takip ettiği akaryakıt tabelalarını belirleyen gizli mekanizmayı mercek altına aldık. İşte rafineri çıkışından depoya ulaşana kadar fiyatı şekillendiren o karmaşık yolculuk…
Türkiye'de akaryakıt fiyatları, 2005 yılından bu yana Petrol Piyasası Kanunu çerçevesinde, serbest piyasa koşullarına göre belirleniyor. Ancak bu serbestlik, uluslararası bir referans noktasına bağlıdır.
1. Gümrüksüz Rafineri Fiyatı (Temel Maliyet)
Fiyatın çekirdeği burada oluşur. Türkiye, akaryakıt fiyatlarını belirlerken "CIF Akdeniz" (Genoa/Lavera) piyasasındaki ürün fiyatlarını baz alır.
Ürün Fiyatı: Akdeniz piyasasında işlenmiş benzin ve motorinin günlük borsa fiyatı.
Dolar Kuru: Bu ürünler dolarla satıldığı için, Merkez Bankası’nın günlük dolar kuru bu fiyatla çarpılır.
Sonuç: Ortaya çıkan rakam, akaryakıtın Türkiye’ye giriş maliyetidir.
Rafineri çıkış fiyatının üzerine iki ana vergi ve bir pay eklenir:
ÖTV (Özel Tüketim Vergisi): Litre başına maktu (sabit) bir tutardır. Ürünün fiyatı artsa da azalsa da devletin belirlediği bu sabit TL tutarı fiyata eklenir.
EPDK Gelir Payı: Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'nun faaliyetleri için alınan çok küçük bir paydır.
KDV (%20): Ürünün maliyeti, ÖTV ve diğer paylar toplandıktan sonra çıkan toplam rakam üzerinden yüzde 20 oranında Katma Değer Vergisi eklenir.
3. Dağıtıcı ve Bayi Marjları (Kâr Payı)
Son aşamada, ürünün rafineriden istasyona gelene kadarki maliyetleri eklenir:
Nakliye: Rafineriden şehirlere taşıma maliyeti (Bu yüzden İstanbul ile Erzurum arasında fiyat farkı olur).
Dağıtım Şirketi Kârı: Depolama, pazarlama ve lojistik giderleri.
Bayi Payı: Pompa satışını yapan istasyonun işletme maliyetleri ve kârı.
Neden Motorine İndirim Geliyor da Benzine Gelmiyor?
Bazen petrol fiyatları düşse bile sadece bir üründe (örneğin motorinde) indirim görürüz. Bunun sebebi, Akdeniz piyasasında ham petrolün değil, işlenmiş ürünün (motorin veya benzin) fiyatının ayrı ayrı değişmesidir. Arz-talep dengesi motorinde gevşediğinde, benzin fiyatı sabit kalırken motorine indirim yansıyabilir.
Tüm bu gelişmeler ışığında dolayısıyla akaryakıt fiyatlarındaki dalgalı seyir devam ediyor. Son olarak; 24 Mart gece yarısı itibarıyla geçerli olacak şekilde benzinin litresine 1.30 TL, motorinin litresine ise 6.23 TL zam geçişi yapılmıştı. 25 Mart gece yarısı itibarıyla ise benzinin litresine 0.55 TL, motorinin litresine ise 3.72 TL indirim yapıldı.
26 Mart'ta ise benzin, motorin ve LPG'nin litre fiyatlarında herhangi bir değişikliğe gidilmedi.
27 Mart gece yarısı itibarıyla geçerli olacak şekilde motorine 5,44 TL indirim yapılması bekleniyor.
